منجی گرایی به روایت متون کهن یهود(۱)

مفهوم نجات در در عهد عتیق ـ عمیقا با آرمان های قومی یهود، پیوند یافته و در پرتو آنها تفسیر و تعبیر می شود. بسیاری از رسایل، اسفار و مکتوبات عهد عتیق، به ویژه کتاب های انبیاء، مشحون از نوعی ادبیات منجی گرایانه به سبک و سیاق فرهنگ عبرانیان ـ و البته همراه با تصرفات بعدی نویسندگان ـ است. کتاب هایی نظیر ارمیای نبی، اشعیای نبی، حزقیال، دانیال، عاموس و مانند اینها به طور خاص، اندیشه نجات قوم یهود را با بیانی نزدیک به هم منعکس می سازد.

نجات دهنده پایانی بر مبنای معتقدات یهودیان، مسیح (ماشیح) است كه جهان درخشان وباشكوه آینده را میسازد. اعتقاد بیشتر دانشمندان یهود براین است كه ظهور مسیح وفعالیت او برای بهبود وضع جهان و تأمین خواستها و نیازهای یهود، بخشی از نقشههای خداوند در آغاز آفرینش بوده است و لزوم وجود منجی نجات بخش، بیش از آفرینش كائنات به ذهن خداوند خطور كرده است. این مفهوم توسط پیامبران عبرانی در قرن هشتم پیش از میلاد، که مفهوم متعالیتری را از دین ارائه نمودند، بسط و گسترش یافت و به عنوان یکی از موضوعات مهم و قابل توجه در دیانت یهود در آمد. در ادبیات دینی قوم یهود اشاراتی به سه نجات بخش آسمانی شده است که در یک مقیاس زمانی نامعلوم، بشریت را از مصائب و دشواریها رهانیده و پنجره مدینه فاضله و آرمانشهر را به روی انسانها می گشاید. از این رو کنجکاوی درباره منجی آخرالزمانی قوم یهود، پرسشهای زیادی را در فضای ذهنی آنان ایجاد کرد. بطوری که کاهنان و اندیشمندان یهودی در گذار تاریخ، آن را به عنوان دستاویزی جهت ثروت اندوزی، سلطه، و نفوذ خویش بر جهان قرار دادند.

جالب توجه اینکه بسیاری از نشانی هایی که درباره سه منجی بزرگ الهی در متون معتبر یهودی یافت می شود ، اشارات دقیقی به شاخصه ظهور و رجعت عیسی ابن مریم و ظهور پیامبر اسلام و ظهور منجی آخرالزمان دارد. با این همه بنا به روایت قرآن، کانون قوم یهود به مرکز توطئه ای تبدل شد که با حصول یقین نسبت به نشانی های پیامبری در عیسی ابن مریم و رسول اسلام به قتل این دو پیامبر الهی همت گمارده و مسیح را به عنوان شخصیتی الهی معرفی می کنند که تاکنون پای به عرصه وجود نگذارده، با این نگرش خود را در مسیر انتظار مسیح آخرالزمانی می دانند.

امیر عظیمی که برای پسران قوم تو ایستاده قائم است، خواهد برخاست. و چنان زمان تنگی خواهد شد که از زمانی که اُمّتی به وجود آمده است تا امروز نبوده، و در آن زمان هر یک از قوم تو، که در دفتر مکتوب یافت شود رستگار خواهد شد. و بسیاری از آنانی که در خاک زمین خوابیده اند بیدار خواهند شد، امّا اینان به جهت حیات جاودانی و آنان به جهت خجالت و حقارت جاودانی. و حکیمان مثل روشنایی افلاک خواهند درخشید، و آنانی که بسیاری را به راه عدالت رهبری می نمایند مانند ستارگان خواهند بود تا ابد الآباد

بر این مبنا مسیح كسی است كه نسبش به پادشاهان و پیامبران یهودیان بر میگردد و با ظهورش، یهودیان را پیروز و ملل دیگر را نابود میكند. یهودیان كه خود را پیروان حضرت موسای كلیم(علیه السلام) میدانند در انتظار موعودی به سر می برند که در آثار دینی یهود و اسفار تورات و دیگر كتابهای انبیای آنان، همواره، به موعود اشاره شده است. از جمله کتب دینی و مقدس یهودیان که به نوعی روایتگر مساله آخرالزمان و ظهور منجی است، می توان به عهد عتیق(تورات)- مزامیر و زبور داوود نبی- اپوکریفا یا سبعینه - تفسیر آیات تورات(تلمود) –اشاره کرد.(1) در بخشهایی از تورات نیز روایت هایی تاویل گونه از پیش گوئیهای پیامبران بنی اسرائیل وجود دارد. پیامبرانی نظیر دانیال نبی، حیقوق نبی، ارمیای نبی، زکریای نبی، حزقیال نبی، حجی نبی، بوئیل نبی، و صفینای نبی. اشعیای نبی در طول ماموریت تبلیغی و الهی خویش با زبانی رمزگونه نوعی به مساله موعود باوری و مختصات آن اشاره دارند، و نشانی هایی از خصوصیات هویتی و دینی را در لابه لای گفتارهای خویش بیان داشته اند. با این که ممکن است ،از سوی کاهنان یهود، کاستیها و تحریفاتی در طول تاریخ متوجه این متون کهن شده باشد، در این بخش به برخی از این آثار که پرده از سیر ظهور منجی در روزگار واپسین بر می دارد اشاره می کنیم:

1- بشارت ظهور منجی در کتاب صفینای نبی

لفظ صفنیا به معنای مخفی شده بتوسط یهوه(خدا) می باشد ؛این پیامبر الهی نوه حزقیای نبی ،ومعاصر نبوت ارمیای نبی بوده است؛ وی حدودا در سال 430 قبل از مسیح یعنی در ابتدای سلطنت یوشیای ، به نبوت رسید.(2) از وی پیشگوئیهایی بر جای مانده که از آن جمله انهدام سرزمین نینوی، یک سال قبل از میلاد مسیح می باشد.(3) مامویت و رسالت وی در مقابل گروههایی از بنی اسرائیل خلاصه می شود که پرستش خدای یکتا را رها کرده و به بت پرستی روی آورده بودند. وی بر علیه بت پرستان یهودا و بت پرستان حومه آن که در سرزمینهای موآب و عمون و حبش و نینوی بودند، به شدت خروشید و مشروعیت کاهنان و روسای قبائلی که مردم را به پرستش بتها دعوت می کردند را مرتبا زیر سئوال می برد و چنانکه روسای طوایف و گمراهان را به توبه و انابه دعوت می فرمود. اورشلیم را از سیاست آینده متنبه می ساخت. (4) با این همه در لا به لای کلمات این پیامبر الهی بشارتهایی موجود است که با نوید به ظهور منجی در آخرالزمان و پایان رسیدن عصر عسرت و فرارسیدن عصر طلایی بشر همراه است.(5)

آخرالزمان

در این کتاب که یکی از کتب انبیای پیرو تورات است، بشارت ظهور منجی آخرالزمان چنین آمده است:

«... خداوند در اندرونش عادل است و بی انصافی نمی نماید. هر بامداد حکم خود را روشن می سازد و کوتاهی نمی کند، امّا مرد ظالم حیا را نمی داند. اُمّتها را منقطع ساخته ام که برجهای ایشان خراب شده است و کوچه های ایشان را چنان ویران کرده ام که عبور کننده نباشد. شهرهای ایشان چنان منهدم گردیده است که نه انسانی و نه ساکنی باقی مانده است. و گفتم: کاشکه از من می ترسیدی و تأدیب را می پذیرفتی...

بنابر این، خداوند می گوید: برای من منتظر باشید تا روزی که به جهت غارت برخیزم; زیرا که قصد من این است که اُمّتها را جمع نمایم و ممالک را فراهم آورم تا غضب خود و تمامی حدّت خشم خویش را بر ایشان بریزم، زیرا که تمامی جهان به آتش غیرت من سوخته خواهد شد; زیرا که در آن زمان، زبان پاک به اُمّتها باز خواهم داد تا جمیع ایشان اسم یهوه ـ خدا ـ را بخوانند و به یک دل او را عبادت نمایند».(6)

2- بشارت ظهور منجی در کتاب دانیال پیامبر

حضرت دانیال، در باور ادیان ابراهیمی یکی از پیامبران بنی اسرائیل(قرن هفتم پیش از میلاد) است. نام وی به زبان عبری به معنای «خدا قاضی من است» می باشد. در سال 606 پیش از میلاد ،وی را به دربار «بخت النصر» پادشاه بابل به اسارت بردند. وی در آنجا به علوم کلدانیان و زبان مقدس واقف گردید و در حکمت از آنان پیشی گرفت. اولین واقعهای که سبب نفوذ دانیال نبی گردید تعبیر خواب نبوکد نصر بود. بدین گونه ادعای پیغمبری نمود و مورد توجه آن پادشاه قرار گرفت. وی به همراه عدهای از قوم یهود به ایران مهاجرت نمود و در شوش ساکن شد و در آنجا درگذشت و در همان جا مدفون گردید . در کتاب دانیال نبی نیز کفتارهایی درباره بشارت ظهور آمده که شباهت زیادی به بشارات انبیای گذشته دارد. در پیش گوئیهای دانیال نبی چنین آمده است:

بر این مبنا مسیح كسی است كه نسبش به پادشاهان و پیامبران یهودیان بر میگردد و با ظهورش، یهودیان را پیروز و ملل دیگر را نابود میكند. یهودیان كه خود را پیروان حضرت موسای كلیم(علیه السلام) میدانند درانتظار موعودی به سر می برند که در آثار دینی یهود واسفار تورات و دیگر كتابهای انبیای آنان، همواره، به موعود اشاره شده است

«... امیر عظیمی که برای پسران قوم تو ایستاده قائم است، خواهد برخاست. و چنان زمان تنگی خواهد شد که از زمانی که اُمّتی به وجود آمده است تا امروز نبوده، و در آن زمان هر یک از قوم تو، که در دفتر مکتوب یافت شود رستگار خواهد شد. و بسیاری از آنانی که در خاک زمین خوابیده اند بیدار خواهند شد، امّا اینان به جهت حیات جاودانی و آنان به جهت خجالت و حقارت جاودانی. و حکیمان مثل روشنایی افلاک خواهند درخشید، و آنانی که بسیاری را به راه عدالت رهبری می نمایند مانند ستارگان خواهند بود تا ابد الآباد.

امّا تو ای دانیال! کلام را مخفی دار و کتاب را تا زمان آخر مهر کن. بسیاری به سرعت تردّد خواهند نمود و علم افزوده خواهد گردید... خوشا به حال آن که انتظار کشد». (7)

در این بشارت نکات چندی وجود دارد که برخی از آنها را به طور اختصار توضیح می دهیم:

1 ـ شخص مورد بشارت که در نخستین فراز بشارت مزبور به عنوان «ایستاده» از او تعبیر شده است، قائم آل محمّد(علیهم السلام) است که بزرگترین نماینده انبیای الهی است، و دعوت تمام پیامبران خدا را یکجا در حکومت حقّه خود آشکار ساخته، آیین الهی را بر سرتاسر کره خاکی حکم فرما می نماید.

2 ـ منظور از «زمان تنگی»، زمان بیدادگریها، سختیها، فشارها، ظلم و ستم هایی است که قبل از ظهور آن حضرت در سراسر جهان پیدا می شود، چنان که در روایات اسلامی آمده است: «یَمْلاَالأرضَ قِسطاً و عَدلا کَما مُلِئت جوراً و ظلماً».

3 ـ منظور از: «آنانی که در خاک زمین خوابیده اند»، گروهی از اموات می باشند که در دولت با سعادت حضرت مهدی (علیه السلام) زنده می شوند، و برخی از آنان از یاران آن حضرت می گردند و در رکاب حضرتش می جنگند و برخی دیگر به سزای اعمال ناشایست خود می رسند.

در این زمینه، روایات بسیاری از ائمّه معصومین (علیهم السلام) رسیده است که ما به جهت اختصار از ذکر آنها خودداری می نماییم، و طالبین می توانند به کتابهای مربوطه که در مورد «رجعت» نگاشته شده، مراجعه فرمایند.

پی نوشت:

1- تاریخ تمدن ویل دورانت- جلد 4- ص 89

2- کتاب صفنیا باب4 بند 1-5

3- کتاب صفنیا -باب 13 بند2 -15

4- کتاب صفنیا باب 1 بند 3-7

5- قاموس کتاب مقدس – مستر هاکس ص 556-557

6- کتاب مقدّس، کتاب صفینای نبی، ص 1363، باب 3، بندهای 5 ـ 9.

7- کتاب مقدّس، کتاب دانیال نبی، ص 1309، باب دوازدهم، بندهای 1 ـ 12.

برچسبها: منجی گرایی به روایت متون کهن یهود, ۱

+ نوشته شده در شنبه هجدهم شهریور ۱۳۹۶ساعت 20:58  توسط بهروز احمدی |